Không phải chuyện đùa: Tân Tổng thống Zelenskiy trước bài toán kinh tế hóc búa In
Thứ năm, 23 Tháng 5 2019 12:40

Tổng thống Volodymyr Zelenskiy đã nhậm chức với thông điệp chuyển tải ý chí mạnh mẽ thay đổi đất nước, thông qua thay đổi hệ thống chính quyền. Điều này đã được thể hiện qua quyết định giải tán Quốc hội, phế truất những người đứng đầu các cơ quan quyền lực, kêu gọi các thành viên Chính phủ từ chức. Tổng thống cũng đã bổ nhiệm những gương mặt mới vào một số vị trí lãnh đạo Văn phòng Tổng thống, Cơ quan An ninh Quốc gia và Bộ tổng tham mưu các lực lượng vũ trang.

Tuy nhiên, đến thời điểm này, một trong những câu hỏi quan trọng nhất vẫn chưa có lời đáp: Ai sẽ là người chịu trách nhiệm về kinh tế trong chính quyền mới? Và vấn đề này có tầm quan trọng như thế nào đối với đất nước?

Trong vòng 5 năm vừa qua, Ucraina đã phải vật lộn với cơn khủng hoảng tàn khốc nhất trong lịch sử đương đại. Tình hình được bình ổn nhờ sự trợ giúp của các đối tác quốc tế. Nhưng cả hai đời Chính phủ của Thủ tướng Arseni Yatseniuk và Thủ tướng Volodymyr Groisman, trong nhiệm kỳ của Tổng thống Petro Poroshenko, trong suốt 5 năm đó vẫn không thể giúp kinh tế nước nhà đạt mức tăng trưởng cần thiết.

Kinh tế Ucraina vẫn đang phụ thuộc nặng vào giá nguyên liệu trên thị trường thế giới và tâm trạng của các nhà đầu tư quốc tế. Ucraina hiện là một trong những quốc gia nghèo nhất châu Âu, xét theo chỉ số GDP bình quân đầu người. Người dân Ucraina vẫn đang tiếp tục đi ra nước ngoài để kiếm sống, trong khi nhà nước phải đối mặt với trách nhiệm trả nợ công đang lên đến đỉnh điểm.

Vậy liệu đội ngũ của Tổng thống Zelenskiy đã sẵn sàng giải bài toán kinh tế này chưa?

Ze suytu
Cảnh trong phim "Đầy tớ nhân dân",
do ông Zelenskiy đảm nhiệm vai chính,
rất giống với tình hình thực tế tại Ucraina

Có thể nói một cách chắc chắn rằng nhiệm kỳ của Tổng thống Zelenskiy sẽ không dễ dàng. Ít nhất bởi 4 vấn đề kinh tế vĩ mô dưới đây:

Vấn đsố 1: Nguy phá sản nhà ớc

Tổng thống Volodymyr Zelenskiy lên nhậm chức vào đúng thời điểm khởi đầu của giai đoạn 3 năm đỉnh điểm về trả nợ nước ngoài. Từ nay đến cuối năm 2019, Ucraina có trách nhiệm thanh toán 3,4 tỷ đô la, sang năm 2020 - phải chi trả nợ 5,4 tỷ đô la nữa. Ngoài ra, phải bù đắp thâm hụt ngân sách quốc gia mỗi năm khoảng 3 tỷ đô la. Theo nhận định của chuyên gia Elena Belan - Trưởng phòng kinh tế Công ty đầu tư Dragon Capital, tất cả số tiền Bộ Tài chính đang nắm giữ trong tay chỉ đủ để chi tiêu tối đa là đến tháng 12 năm nay.

Trước đây, Chính phủ dự tính đến tháng 10 (tức là trước bầu cử Quốc hội theo đúng thời hạn) sẽ nhận được ít nhất một khoản tín dụng của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Bộ Tài chính có kế hoạch phát hành trái phiếu châu Âu để huy động vốn vào tháng 5 hoặc tháng 6 này.

Theo đánh giá của Công ty đầu tư Concorde Capital, trong trường hợp Chính phủ không đạt được thỏa thuận với Quỹ Tiền tệ Quốc tế và Bộ Tài chính không phát hành được trái phiếu châu Âu, dự trữ vàng - ngoại tệ của Ucraina (hiện ở mức 20,5 tỷ đô la, tính đến cuối tháng 4), đến đầu năm 2021 sẽ chỉ còn gần 6 tỷ đô la, thấp hơn kim ngạch nhập khẩu trung bình một tháng. Để đảm bảo ổn định tài chính, cần lượng dự trữ ít nhất bằng 3 lần con số này.

Chuyên gia Aleksandr Parashi - Trưởng phòng phân tích của Concorde Capital cho rằng, nếu không nhận được hỗ trợ tài chính từ IMF, Ucraina sẽ chỉ có một con đường: tích cực huy động các nguồn vốn khác, hoặc phải chấp nhận phá sản nhà nước!

Vấn đề số 2: Tăng trưởng quá thấp

Gánh nặng nợ công chính là nguyên nhân chủ yếu làm chậm tốc độ tăng trưởng kinh tế của Ucraina. Năm 2018, tăng trưởng đã đạt 3,3%, nhưng theo dự báo của Ngân hàng Quốc gia (NBU) năm 2019 tăng trưởng có thể chậm lại, chỉ đạt khoảng 2,5%. Dự báo của Bộ Phát triển Kinh tế và Thương mại là 2,8%. IMF dự báo 2,7%.

Theo ý kiến của doanh nhân Sergei Tigipko - Chủ tịch Tập đoàn TAC, tình trạng kinh tế èo uột là một trong những nguyên nhân khiến Tổng thống Petro Poroshenko phải chịu thất bại đau đớn ở kỳ bầu cử Tổng thống vừa qua.

Mặc dù kinh tế Ucraina, sau thời kỳ suy thoái nặng năm 2014 (-6,6%) và 2015 (-9,8%), đã bình ổn trở lại và đạt tăng trưởng liên tục trong 13 quý gần đây, nhưng tốc độ tăng trưởng chưa đáp ứng được yêu cầu của giới kinh doanh. Giám đốc Công ty đầu tư Concorde Capital - Igor Mazepa nhận xét, trên nền tăng trưởng mạnh mẽ của các nước đang phát triển trên thế giới, tốc độ tăng trưởng của Ucraina hiện đang rất khiêm tốn.

Theo ý kiến của Giám đốc chăm sóc khách hàng của Ngân hàng Credit Dnepr - Andrey Prikhodko, trong vấn đề này, chính quyền cũ có một phần trách nhiệm - đó là sau 5 năm, kinh tế Ucraina vẫn chưa thể thoát khỏi sự lệ thuộc vào thị trường nguyên liệu. Tăng trưởng kinh tế của Ucraina luôn phụ thuộc vào thị trường sắt thép và lương thực thế giới, vì đây là hai nhóm hàng xuất khẩu chủ lực của đất nước. Và mặc dù hiện nay giá thép khá ổn, giá lương thực giảm đôi chút, nhưng kinh tế Ucraina vẫn đáng lo ngại, do kinh tế thế giới đang có chiều hướng giảm sút.

Vấn đề số 3: Nguồn lực kém

Tình hình đầu tư tại Ucraina vẫn đang hết sức phức tạp. Do chưa có gì rõ ràng sau bầu cử, nhiều nhà đầu tư tạm hoãn các giao dịch. Theo đánh giá của giới ngân hàng và đầu tư, dự cảm của giới kinh doanh hiện nay không mấy tích cực và nói chung đang xấu đi.

Theo nhận xét của bà Elena Kosharnaia - Giám đốc điều hành Công ty đầu tư Horizon Capital, trong những năm gần đây, thành tố chủ đạo giúp kinh tế Ucraina tăng trưởng không phải là đầu tư, mà là tiêu dùng, nhờ lương lao động tăng và tiền của người lao động ở nước ngoài gửi về.

Thực tế là lương lao động đã tăng so với trước. Theo số liệu của Tổng cục Thống kê, nếu như vào tháng 5 năm 2014, lương lao động trung bình tại Ucraina đạt 295 đô la/tháng (tỷ giá 11,6 grivna/USD), thì đến tháng 3 năm 2019, lương trung bình đạt 330 đô la (tỷ giá 27,2 grivna/USD). Bên cạnh đó, chỉ riêng ở Ba Lan hiện nay ước tính có khoảng 2,5 triệu người lao động Ucraina và tổng số tiền được người Ucraina gửi về nước trong năm 2018 đạt 11,6 tỷ đô la. Năm 2019, dự kiến con số này sẽ là 12,1 tỷ đô la.

Nhưng liệu mức độ tiêu dùng trong nước có tiếp tục đảm bảo kích cầu tăng trưởng trong thời gian tới? Theo dự báo của Ngân hàng Aval, tốc độ tăng của lương lao động tại Ucraina đang chậm dần: năm 2018 lương lao động tăng trung bình 24,8%, năm 2019 dự kiến tăng 18% và năm 2020 tăng 15%.

Giám đốc điều hành chiến lược của Ngân hàng Pivdennyi - Dmitro Chichkalenko cho rằng, việc lương tăng chậm sẽ kéo theo nhu cầu tiêu dùng. Thêm vào đó, đầu tư cũng sẽ bị hạn chế do chính sách tiền tệ cứng rắn của NBU. Cụ thể, lãi suất chiết khấu được NBU ấn định ở mức cao - 17,5%, một mặt giúp kiềm chế lạm phát, nhưng mặt khác cũng gây khó khăn cho hoạt động tín dụng, ảnh hưởng trực tiếp đến tăng trưởng kinh tế.

Giới ngân hàng nhận định, do chưa đạt được mục tiêu đề ra từ năm 2015 về kiềm chế lạm phát (đến cuối năm nay xuống mức 6,3%), NBU sẽ tiếp tục duy trì lãi suất triết khấu cao, không dưới 16%. Đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến lãnh đạo NBU bị chỉ trích trong thời gian qua.

Vấn đề số 3: Tỷ giá tiền tệ khó lường

Một tin đáng mừng cho đội ngũ của Tổng thống Zelenskiy: trong mấy tháng gần đây tỷ giá tiền tệ luôn ổn định ở mức 26-26,5 grivna/USD và không có những đợt dao động mạnh. Tuy nhiên, tình hình khó có thể gọi là ổn định vững chắc, nguyên nhân chủ yếu là do cán cân thương mại bị thâm hụt lớn.

Theo dự báo của giới phân tích, thâm hụt thương mại của Ucraina trong năm 2019 có thể dao động từ 3,8 đến 5 tỷ đô la. Ngân hàng Quốc gia (NBU) cũng nhận định con số này có thể lên đến 4,5 tỷ đô la. Đây là sự chênh lệch giữa tổng số tiền Ucraina chi cho nhập khẩu và tiền thu về từ xuất khẩu. Trong kinh tế thị trường, sự chênh lệch này là yếu tố chủ yếu gây sức ép đối với đồng nội tệ.

Trong những năm vừa qua, thâm hụt cán cân thương mại của Ucraina được bù đắp bằng tiền của người lao động ở nước ngoài gửi về. Tuy nhiên, năm 2019, tình hình đã thay đổi do nhà nước có trách nhiệm trả nợ lớn. Nếu Ucraina không nhận được trợ giúp của IMF và các nguồn vốn quốc tế khác, thì ngoại tệ trong nước sẽ không đủ phục vụ các khoản chi và điều này sẽ ảnh hưởng trực tiếp lên tỷ giá tiền tệ.

Thêm một nguy cơ nữa - đó là đầu tư của các nguồn vốn ngoài nước vào trái phiếu trong nước. Theo số liệu của Công ty Concorde Capital, các nhà đầu tư nước ngoài đóng góp gần 16% tổng số trái phiếu trong nước (phát hành bằng đồng grivna). Trong 4 tháng đầu năm 2019, vốn đầu tư nước ngoài vào trái phiếu nội địa đã tăng 1,1 tỷ đô la quy đổi và đó là thành tố tích cực giúp ổn định tỷ giá đồng grivna. Tuy nhiên, theo ý kiến của bà Elena Belan từ Công ty Dragon Capital, thành tố này cũng có thể làm đồng nội tệ của Ucraina bị mất giá. Chẳng hạn như trong tháng 7 năm 2018, việc các nhà đầu tư nước ngoài rút vốn khỏi trái phiếu nội địa ngắn hạn đã gây nên một đợt dao động tỷ giá tiền tệ ngoài dự tính tại Ucraina. Thông thường, đồng grivna bị mất giá vào mùa thu.

Ở thời điểm hiện tại, không loại trừ sẽ xảy ra một đợt trồi sụt tỷ giá tiền tệ mới ngay trong mùa hè này, do ảnh hưởng của cuộc bầu cử Quốc hội trước thời hạn (dự kiến diễn ra vào ngày 21 tháng 7 tới).

Theo nhận xét của ông Chichkalenko từ Ngân hàng Pivdennyi, giới kinh doanh Ucraina hầu như đã “miễn dịch” đối với sự bất ổn định chính trị trong nước. Tuy nhiên, ai cũng hiểu rằng việc tiếp tục hợp tác với IMF, đấu tranh chống tham nhũng và đảm bảo tính độc lập của NBU chỉ là những điều kiện cần, nhưng chưa đủ để Ucraina trở nên hấp dẫn trong con mắt của giới đầu tư.

Quốc Thành. Theo Liga.